Những gì mình gõ vào chatbot AI sẽ đi đâu? Nội dung được gửi về máy chủ của nhà cung cấp, mô hình xử lý rồi thường lưu lại trong lịch sử; tuỳ dịch vụ và cài đặt, nó còn có thể được nhân viên xem xét hoặc dùng để huấn luyện mô hình đời sau. Ứng dụng cho người dùng cá nhân và gói dành cho doanh nghiệp thường xử lý chuyện này rất khác nhau, nên cùng một câu hỏi có thể mang mức rủi ro rất khác.
Dưới đây là đường đi của dữ liệu giải thích cho dễ hiểu, danh sách những thứ không bao giờ nên đưa vào chatbot, cùng các cài đặt và thói quen giúp cá nhân lẫn công ty nhỏ bớt rủi ro.
Đoạn chat đi đâu sau khi bấm gửi?
Khi bấm gửi, đoạn chữ cùng mọi tệp, mọi ảnh đính kèm sẽ đi tới trung tâm dữ liệu của nhà cung cấp. Mô hình đọc nó cùng các tin nhắn trước đó trong cuộc trò chuyện, soạn câu trả lời rồi gửi lại. Trừ khi dùng mô hình chạy ngay trên máy mình, mọi việc này không diễn ra trong điện thoại mà diễn ra trên máy tính của người khác.
Phần lớn dịch vụ sau đó giữ lại cuộc trò chuyện để mình mở lại được. Nhiều dịch vụ cho người dùng cá nhân còn, ít nhất là ở chế độ mặc định, dành quyền dùng hội thoại để cải thiện mô hình, kèm một tuỳ chọn để tắt. Gói doanh nghiệp thường cam kết mặc định không huấn luyện trên dữ liệu khách hàng. Quy định cụ thể khác nhau giữa các công ty và thay đổi theo thời gian, nên nguồn đáng tin duy nhất là chính sách quyền riêng tư hiện hành của đúng gói mình đang dùng.
Người duyệt, thời gian lưu và bên thứ ba: những ngả ít ai để ý
Còn ba ngả đi ít ai để ý. Nhà cung cấp có thể cho nhân viên hoặc đối tác xem một phần hội thoại để kiểm tra an toàn và chất lượng. Tính năng ghi nhớ (memory) lưu thông tin về mình xuyên suốt các cuộc trò chuyện. Và đường dẫn chia sẻ hội thoại thì ai có đường dẫn cũng mở được; đã có trường hợp những đường dẫn như vậy lọt vào kết quả tìm kiếm.
Xoá cuộc trò chuyện là xoá khỏi tầm mắt mình, nhưng nhà cung cấp thường còn giữ dữ liệu một thời gian vì lý do an ninh hay pháp lý rồi mới xoá hẳn. Lỡ đưa thông tin nhạy cảm vào thì xoá giúp bớt rủi ro, nhưng không bảo đảm nó chưa từng tồn tại.
Cuối cùng, công ty làm chatbot không phải bên duy nhất. Tiện ích trình duyệt hứa “nâng cấp” trải nghiệm chat AI, ứng dụng bên thứ ba xây trên một mô hình, thậm chí ứng dụng bàn phím trên điện thoại đều có thể thấy những gì mình gõ. Mỗi bên lại thêm một chính sách và một lớp rủi ro.
Những thứ không bao giờ nên dán vào chatbot
Mật khẩu, mã OTP, mã khôi phục. Không việc AI chính đáng nào cần đến chúng. Giao diện kiểu chatbot mà đòi những thứ này thì mình đang không làm việc với dịch vụ thật.
Số căn cước và ảnh giấy tờ. Số căn cước công dân, ảnh thẻ căn cước, trang hộ chiếu, giấy tờ gia đình có thể bị dùng để lừa mở tài khoản. Cần nhờ đọc biểu mẫu thì che các con số đi.
Thông tin ngân hàng, thẻ. Số tài khoản kèm họ tên, số thẻ, sao kê thuộc về ứng dụng ngân hàng, không thuộc về lịch sử trò chuyện.
Dữ liệu cá nhân của người khác. Danh sách khách hàng, hồ sơ nhân viên, điểm số học sinh, ghi chú bệnh nhân là của chính những người đó. Dán vào công cụ cá nhân có thể vi phạm quy định nội bộ lẫn pháp luật.
Chuyện sức khoẻ mình không kể với người lạ. Chatbot giải thích thuật ngữ y khoa được, nhưng nên mô tả tình huống chung chung và ra quyết định cùng bác sĩ.
Thông tin mật của doanh nghiệp. Kết quả tài chính chưa công bố, chiến lược giá, bản nháp hợp đồng có cam kết bảo mật, kế hoạch mua bán công ty phải nằm yên trong hệ thống đã được duyệt.
Mã nguồn có chứa bí mật. Khoá API, mật khẩu cơ sở dữ liệu, chứng chỉ riêng hay nằm lẫn trong tệp cấu hình. Gỡ chúng ra trước khi nhờ AI sửa code.
Ảnh chụp màn hình chưa soát. Một tấm chụp màn hình vội có thể dính thông báo, tên người, con số mình không để ý. Cắt gọn rồi hãy tải lên.
Những cài đặt quyền riêng tư nên kiểm ngay hôm nay
Mỗi ứng dụng bố trí menu một kiểu, nhưng các chatbot lớn đều có những nút điều khiển tương tự nhau. Mười phút là đủ để rà hết.
- Tìm mục huấn luyện. Tìm tuỳ chọn về cải thiện mô hình hoặc dùng nội dung của mình để huấn luyện, và chủ động quyết định có cho phép hay không.
- Xem lịch sử và thời gian lưu. Kiểm xem có tắt được lịch sử không, hoặc có chế độ trò chuyện tạm thời để hỏi những chuyện nhạy cảm không.
- Rà phần ghi nhớ. Nếu ứng dụng ghi nhớ thông tin về mình, mở danh sách ra, xoá những gì không muốn giữ và cân nhắc tắt tính năng này.
- Kiểm các đường dẫn đã chia sẻ. Tìm danh sách hội thoại từng chia sẻ và thu hồi những đường dẫn không còn cần.
- Gỡ kết nối thừa. Ngắt email, ổ lưu trữ đám mây hay lịch từng kết nối một lần để thử. Mỗi kết nối lại mở rộng thêm phạm vi trợ lý đọc được.
- Bảo vệ chính tài khoản. Dùng mật khẩu mạnh, không trùng nơi khác, bật xác thực hai lớp; lịch sử trò chuyện có khi nói về mình nhiều hơn cả hộp thư.
- Dọn tiện ích và bàn phím. Gỡ tiện ích trình duyệt và ứng dụng bàn phím bên thứ ba không thật sự tin tưởng; chúng đọc được mọi thứ mình gõ vào bất kỳ chatbot nào.
Công ty dùng AI thế nào để khỏi lộ dữ liệu?
Phần lớn vụ lộ dữ liệu qua AI ở công sở không phải do bị tấn công. Đó là những nhân viên có ý tốt dán lời phàn nàn của khách, một bản hợp đồng hay một bảng tính vào chatbot miễn phí cho nhanh việc. Cấm AI hiếm khi hiệu quả, vì mọi người sẽ dùng bằng điện thoại riêng. Cách tốt hơn là cấp cho nhân viên một công cụ đã duyệt và vài quy tắc rõ ràng.
Với công ty nhỏ, quy tắc gói gọn trong một trang giấy: công cụ AI nào được dùng và dùng gói nào; loại dữ liệu nào tuyệt đối không nhập; cách ẩn danh ví dụ bằng cách thay tên người bằng vai trò và bỏ các con số; và không chắc thì hỏi ai.
Ẩn danh là kỹ năng đáng dạy. Thay vì dán nguyên họ tên khách, tên công ty và số tiền còn nợ, chỉ cần viết “một khách hàng lâu năm đang chậm thanh toán hoá đơn; soạn giúp lời nhắc lịch sự mà vẫn giữ quan hệ”. AI làm tốt y như vậy, mà không thông tin nhạy cảm nào rời khỏi công ty.
Khi dữ liệu thật sự cần được AI xử lý, chẳng hạn tóm tắt hàng loạt email khách hàng, nên dùng gói doanh nghiệp có thoả thuận xử lý dữ liệu rõ ràng hoặc mô hình chạy trong hệ thống của chính mình, và kéo người phụ trách tuân thủ dữ liệu cá nhân vào cuộc. Việt Nam có quy định riêng về bảo vệ dữ liệu cá nhân, nên xác nhận nghĩa vụ của mình với luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền, đừng mặc định chính sách của nhà cung cấp nước ngoài đã che chắn đủ.
Phép thử hằng ngày rất đơn giản: nếu đoạn chữ này nằm trên một trang web công khai vào ngày mai, nó có gây hại cho khách hàng, đồng nghiệp hay công ty không? Câu trả lời là có thì nó không được vào chatbot khi chưa được duyệt.
Câu hỏi thường gặp
Chatbot AI có lấy hội thoại của mình để huấn luyện không?
Một số dịch vụ cho người dùng cá nhân mặc định là có và cho phép tắt, còn gói doanh nghiệp thường thì không. Xem cài đặt và chính sách quyền riêng tư hiện hành của đúng ứng dụng, đúng gói mình dùng.
Xoá cuộc trò chuyện rồi thì có mất hẳn không?
Nó biến khỏi lịch sử của mình, nhưng nhà cung cấp có thể giữ dữ liệu thêm một thời gian vì lý do an ninh hoặc pháp lý. Xoá giúp giảm rủi ro chứ không phải bảo đảm tuyệt đối.
Chế độ trò chuyện tạm thời có riêng tư hoàn toàn không?
Chế độ này thường không lưu vào lịch sử và không dùng để huấn luyện, nhưng nhà cung cấp vẫn xử lý nội dung và có thể giữ lại ngắn hạn. Xem đó là giảm rủi ro, không phải bí mật tuyệt đối.
Công ty có xem được những gì mình gõ vào công cụ AI không?
Với tài khoản và thiết bị do công ty quản lý, quản trị viên thường xem được, tuỳ gói dịch vụ và quy định nội bộ. Cứ mặc định tài khoản công việc là công ty thấy được, chuyện riêng thì dùng công cụ cá nhân.
AI chạy ngay trên điện thoại có riêng tư hơn không?
Nhìn chung là có, vì nội dung không phải rời khỏi máy, nhưng nhiều ứng dụng trộn lẫn xử lý trên máy và trên đám mây. Nên kiểm tính năng nào chạy cục bộ trước khi mặc định là riêng tư.
Tải CV hay ảnh căn cước lên chatbot có an toàn không?
CV đã bỏ số căn cước, địa chỉ nhà và số điện thoại thì rủi ro thấp khi nhờ sửa câu chữ. Ảnh căn cước thì không nên tải lên; chỉ gõ những mục cần hỏi và che các con số nhạy cảm.
