Muốn lắp camera an ninh gia đình cho an toàn, hãy mua hãng còn ra bản cập nhật, đổi mật khẩu mặc định và bật đăng nhập hai lớp cho app camera, cập nhật firmware, cho camera vào mạng khách hoặc mạng riêng cho thiết bị IoT, tắt các tính năng điều khiển từ xa không dùng, và chỉ chĩa vào phạm vi nhà mình. Quyết định có chủ đích việc lưu hình trên thẻ nhớ tại nhà hay đẩy lên đám mây, vì mỗi lựa chọn có một kiểu đánh đổi về riêng tư.
Camera là thiết bị thông minh nhạy cảm nhất mà phần lớn gia đình sở hữu. Bóng đèn bị chiếm thì phiền; camera bị chiếm là người lạ nhìn được vào phòng ngủ của con, hay kẻ trộm biết lúc nào nhà vắng. Các bước dưới đây mất chưa tới một tiếng, và đóng lại những cánh cửa mà phần lớn vụ lộ camera ngoài đời đã đi qua.
Camera gia đình bị lộ ra ngoài theo cách nào
Đọc tin camera bị hack, người ta dễ tưởng có hacker cừ khôi nhắm vào từng nhà. Thực tế tầm thường hơn nhiều. Phần lớn vụ lộ đến từ công cụ tự động quét internet tìm thiết bị còn dùng mật khẩu xuất xưởng, từ tài khoản camera đặt cùng mật khẩu với một trang web đã bị lộ, và từ firmware cũ có lỗ hổng hãng đã vá từ mấy năm trước.
Nhóm thứ hai là do con người chứ không do kỹ thuật. Một người thân từng được cấp quyền xem app vẫn còn quyền sau khi đã dọn ra ở riêng. Thợ lắp đặt vẫn giữ tài khoản quản trị. Cả nhà dùng chung một tài khoản nghĩa là mọi chiếc điện thoại từng đăng nhập vẫn xem được. Không vụ nào cần tới hack.
Cuối cùng, có vụ lộ đến từ thiết bị giá rẻ gửi dữ liệu về máy chủ bảo mật kém, hoặc app xin quyền trên điện thoại nhiều hơn hẳn mức cần. Vì bản thân cái camera thường không sao, chủ nhà chẳng bao giờ nghi mắt xích yếu là công ty đứng sau nó.
Hiểu các con đường này giúp yên tâm hơn, vì đường nào cũng có cách chặn đơn giản. Phần còn lại của bài đi lần lượt từng cách.
Bảo mật camera mới, từng bước
Làm ngay hôm lắp, trước khi bắt vít cố định.
- Mua hãng có tiếng về cập nhật. Xem nhà sản xuất có công bố bản cập nhật firmware và thông báo bảo mật không. Camera không bao giờ được cập nhật thì chỉ ngày càng yếu đi.
- Tải app từ kho chính thức. Kiểm tên nhà phát triển trùng với hãng. Tránh app gửi qua đường link hay tệp cài đặt.
- Đổi mọi mật khẩu mặc định. Cả tài khoản đăng nhập của chính camera, nếu có, lẫn tài khoản app. Dùng mật khẩu dài, không trùng chỗ nào, lưu trong trình quản lý mật khẩu.
- Bật đăng nhập hai lớp cho tài khoản. Có app xác thực thì dùng app. Riêng bước này đã chặn được phần lớn vụ chiếm tài khoản do lộ mật khẩu.
- Cập nhật firmware ngay. Camera hay nằm kho nhiều tháng. Cài các bản cập nhật đang chờ, rồi bật tự động cập nhật nếu có.
- Cho camera vào mạng khách hoặc mạng IoT. Phần lớn router đời mới tạo được mạng riêng. Lỡ camera bị chiếm, nó khó mò sang laptop, điện thoại trong nhà.
- Tắt tính năng không dùng. Mở cổng truy cập từ xa, đường link chia sẻ cũ, giao thức phát hình để ngỏ, micro không dùng, cái nào cũng thêm chỗ hở.
- Đặt tên camera trung tính. "Phòng khách" hay "Cổng" là được; tránh tên lộ giờ giấc sinh hoạt của gia đình hay địa chỉ nhà.
Đám mây hay thẻ nhớ: chọn chỗ cho đoạn ghi hình
Thẻ nhớ trong camera. Hình nằm ngay trong nhà, không tốn phí thuê bao. Nhưng trộm gỡ camera là mang luôn bằng chứng đi.
Đầu ghi (NVR) giấu chỗ khác trong nhà. Giữ hình tại chỗ mà vẫn còn khi camera bị lấy. Cài đặt nhiều hơn, và bản thân đầu ghi cũng cần mật khẩu, cần cập nhật.
Lưu trên đám mây. Hình còn nguyên dù mất trộm, xem lại dễ, nhưng nằm trên máy chủ của công ty. Tìm hiểu máy chủ đặt ở đâu và hãng có mã hoá đoạn ghi không.
Đám mây có mã hoá đầu cuối. Có dịch vụ mã hoá video để chỉ thiết bị của mình xem được. Riêng tư tốt hơn, nhưng có thể mất vài tính năng như xem trên trình duyệt.
Thời gian lưu. Chỉ giữ hình đủ lâu như mình thật sự cần. Hình cũ càng nhiều, lỡ lộ thì càng mất nhiều.
Ai được xem. Dùng tính năng chia sẻ của app để mỗi người trong nhà có quyền riêng, thu hồi được, thay vì xài chung một tài khoản.
Lúc mất mạng thì sao. Tìm hiểu camera làm gì khi rớt internet. Nhiều loại vẫn ghi vào thẻ rồi tải lên sau.
Xuất đoạn hình làm bằng chứng. Tập tải một đoạn ghi trước khi cần tới. Sau vụ trộm, công an có thể đề nghị cung cấp hình có giờ giấc chính xác.
Chĩa camera sao cho tử tế
Camera là quyết định về riêng tư chứ không chỉ về an ninh. Hãy chĩa vào cổng, cửa, sân hay quầy hàng của nhà mình, đừng chĩa vào cửa sổ nhà bên, hành lang chung trước cửa căn hộ khác, hay ra đường theo kiểu quay rõ mặt người qua lại. Ở các con hẻm đông đúc, một camera trên ban công dễ dàng nhìn được vào ba nhà khác; phần lớn camera cho che bớt vùng hình ảnh, rất đáng dùng.
Trong nhà, cân nhắc kỹ với phòng ngủ và nhà tắm. Dù ý tốt tới đâu, hình từ những phòng này là thứ gây hại nhất nếu lỡ bị lộ. Dùng camera trông em bé hay bố mẹ già, hãy cân nhắc loại có nắp che ống kính vật lý hoặc hẹn giờ tắt khi không cần.
Nhà có người giúp việc hay bảo mẫu, hãy nói rõ camera đặt ở đâu và quay những gì. Quay lén người khác trong nhà mình đặt ra vấn đề pháp lý và đạo đức; không chắc thì hỏi luật sư về quy định hiện hành. Nói thẳng thường tạo được niềm tin hơn mọi kiểu theo dõi lén.
Ở chung cư, hỏi ban quản lý trước khi gắn gì ở khu vực chung. Nhiều toà nhà có quy định về camera ngoài hành lang, và hàng xóm phàn nàn là nguồn xích mích rất hay gặp.
Thói quen giữ camera an toàn lâu dài
Vài tháng rà lại ai có quyền xem. Xoá người đã chuyển đi, điện thoại cũ và thợ không còn cần truy cập.
Để ý cảnh báo đăng nhập. Bật thông báo khi có đăng nhập mới vào tài khoản camera, và xử lý ngay lần nào mình không nhận ra.
Cập nhật cả router. Camera bảo mật tốt nằm sau một router cũ chưa vá vẫn là bị hở.
Thay camera hết được cập nhật. Hãng ngừng hỗ trợ thì lên kế hoạch thay, đừng chờ có chuyện.
Đặt lại trước khi bán hay cho. Gỡ camera khỏi tài khoản và khôi phục cài đặt gốc, kẻo chủ mới xem được hình cũ của mình.
Để ý biểu hiện lạ. Camera tự xoay, đèn báo sáng lúc bất thường, hay tự dưng ngốn nhiều dữ liệu đều đáng tìm hiểu.
Đừng đăng đoạn hình camera bừa bãi. Video chia sẻ lên mạng có thể lộ cách bố trí nhà, cổng ngõ và giờ giấc sinh hoạt.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết camera nhà mình bị hack?
Dấu hiệu gồm đăng nhập lạ trong lịch sử app, camera tự xoay, cài đặt bị đổi mà mình không làm, hoặc dùng dữ liệu bất thường. Đổi mật khẩu, bật xác thực hai lớp, cập nhật firmware và xoá người dùng lạ.
Lưu camera trên đám mây có an toàn không?
Có thể an toàn, nếu hãng mã hoá đoạn ghi và tài khoản của mình có mật khẩu mạnh, có xác thực hai lớp. Đổi lại, hình rời khỏi nhà mình, nên chọn nhà cung cấp mình tin.
Có nên cho camera vào mạng Wi-Fi riêng?
Nên, nếu router hỗ trợ mạng khách hay mạng IoT. Nó hạn chế thiệt hại nếu camera bị chiếm và giữ camera cách xa máy tính có dữ liệu nhạy cảm.
Có được chĩa camera ra đường không?
Quay cổng nhà mình và khoảng ngay trước cổng là chuyện thường, nhưng tránh quay rõ nhà hàng xóm hay người qua đường, và dùng tính năng che vùng. Về quy định pháp lý cụ thể, hỏi chính quyền địa phương hoặc luật sư.
Có cần báo người giúp việc về camera không?
Nói rõ camera ở đâu, quay gì là cách tôn trọng và an toàn hơn. Quay lén người khác có thể vướng pháp lý, nên không chắc thì hỏi luật sư.
