Đồng hồ thông minh đo nhịp tim lúc nghỉ và đếm bước chân khá ổn, nhưng nồng độ ôxy trong máu, các giai đoạn giấc ngủ, lượng calo và điểm căng thẳng đều là ước tính, có thể lệch khá xa, nhất là khi vận động mạnh, dây đeo lỏng hay tay lạnh. Hãy coi các con số là xu hướng gợi ra câu hỏi, không phải chẩn đoán, và có triệu chứng thì đi khám dù đồng hồ nói gì. Dữ liệu sức khoẻ của mình còn đi lên đám mây của hãng và có thể sang các app đã liên kết, nên cần xem lại cài đặt chia sẻ.
Thiết bị đeo thật sự có ích khi được hiểu đúng. Nó nhắc người ta vận động, cho thấy nhịp tim lúc nghỉ nhích lên khi ốm hay căng thẳng, thỉnh thoảng còn chỉ ra điều đáng đi kiểm tra. Nó gây hại khi người dùng hoảng vì một số đo lạ, hoặc yên tâm vì đồng hồ báo bình thường trong khi cơ thể đang lên tiếng.
Đồng hồ "nhìn" cơ thể mình bằng cách nào
Phần lớn tính năng sức khoẻ trên đồng hồ thông minh dựa vào ánh sáng. Mấy bóng LED xanh, đỏ nhỏ xíu ở mặt sau chiếu vào da, còn cảm biến đo xem bao nhiêu ánh sáng dội lại. Mỗi nhịp tim bơm máu, lượng máu dưới da thay đổi chút ít, ánh sáng phản xạ cũng đổi theo. Phần mềm biến nhịp điệu đó thành nhịp tim. Cùng nguyên lý ấy, dùng ánh sáng màu khác, để ước tính ôxy trong máu.
Mọi thứ còn lại được xây trên các tín hiệu này cộng dữ liệu chuyển động từ cảm biến gia tốc. Giai đoạn giấc ngủ được suy ra từ cử động và nhịp tim. Calo được tính từ nhịp tim, vận động, tuổi, cân nặng và một công thức. Điểm căng thẳng lấy từ độ dao động giữa các nhịp tim. Mỗi tầng suy luận lại cộng thêm phần không chắc chắn.
Điều đó giải thích vì sao cách đeo và hoàn cảnh quan trọng tới vậy. Dây lỏng thì ánh sáng ngoài lọt vào. Tay lạnh thì máu dưới da ít đi. Hình xăm, da sẫm màu, cổ tay nhiều lông có thể ảnh hưởng một số cảm biến quang. Vận động nhanh, giật cục như tập tạ hay đánh cầu lông có thể làm thuật toán đếm nhầm cú vung tay thành nhịp tim.
Không có nghĩa là đồng hồ vô dụng. Nghĩa là số của nó đáng tin nhất khi mình ngồi yên, dây đeo vừa khít, và mình so hôm nay với chính mình mấy hôm trước chứ không so với người khác.
Đồng hồ thông minh đo tốt cái gì, chỉ ước tính cái gì
Hướng dẫn tương đối cho đồng hồ tiêu dùng thông thường. Mỗi mẫu một khác, nên đọc ghi chú của chính nhà sản xuất về mục đích sử dụng.
| Chỉ số | Tin được tới đâu | Dùng sao cho đúng |
|---|---|---|
| Nhịp tim lúc nghỉ | Thường khá ổn khi dây đeo khít | Xem xu hướng theo tuần; tăng kéo dài có thể do ốm, ngủ kém hay căng thẳng |
| Nhịp tim khi tập nặng | Kém tin cậy hơn, nhất là khi cổ tay cử động nhiều | Cần vùng tập chính xác thì dùng đai đeo ngực |
| Số bước và thời gian vận động | Tạm được cho tổng mỗi ngày | So ngày này với ngày khác; bỏ qua chênh lệch nhỏ |
| Ôxy trong máu (SpO2) | Là ước tính; bị ảnh hưởng bởi cách đeo, lạnh và cử động | Đừng dùng để tự quyết mình có bệnh hay không; có triệu chứng về thở thì đi khám |
| Thời lượng và giai đoạn giấc ngủ | Thời lượng tạm ổn; giai đoạn là phỏng đoán có cơ sở | Dùng để thấy thói quen như hay thức khuya, không dùng để chẩn đoán bệnh về giấc ngủ |
| Calo tiêu hao | Ước tính thô | Coi là tham khảo lỏng; có thể lệch khá xa |
| Điểm căng thẳng, điểm sẵn sàng | Công thức riêng của từng hãng | Hay để tự nhắc mình, không phải chỉ số y khoa |
Để số đo đáng tin hơn
Đeo vừa khít, trên xương cổ tay một khoát ngón tay. Đủ chặt để không trượt, đủ lỏng để dễ chịu. Siết thêm chút trước khi tập.
Đo vào cùng một giờ. Nhịp tim lúc nghỉ buổi sáng, trước ly cà phê, dễ so ngày này với ngày khác hơn hẳn mấy lần đo ngẫu hứng.
Ngồi yên khi đo nhanh. Đo ôxy máu hay các phép đo kiểu điện tâm đồ cần ngồi yên, tay đặt lên bàn.
Giữ cảm biến sạch. Mồ hôi, kem chống nắng, bụi bám mặt sau đồng hồ làm tín hiệu yếu đi.
Làm ấm tay khi ngồi phòng lạnh. Phòng máy lạnh văn phòng có thể làm số đo tụt chỉ vì máu dưới da ít đi.
Nhập đúng thông tin cá nhân. Chiều cao, cân nặng, tuổi đi vào ước tính calo và thể lực. Nhập sai thì ra sai.
Cập nhật đồng hồ và app. Hãng thường cải tiến thuật toán theo thời gian; cập nhật có thể giúp chính xác hơn.
So với chính mình, đừng so với bạn bè. Đồng hồ khác nhau, cơ thể khác nhau thì số khác nhau. Xu hướng của chính mình mới là tín hiệu có ích.
Khi một số đo làm mình lo
Một con số lạ đơn lẻ thường là đo sai. Ngồi xuống, nghỉ vài phút, chỉnh lại dây rồi đo lại. Nếu số trở về bình thường và mình thấy khoẻ, ghi lại rồi thôi. Cảnh báo lặp đi lặp lại, hoặc số đo khớp với cảm giác cơ thể, là chuyện khác.
Một số đồng hồ có tính năng được thiết kế để báo nhịp tim bất thường, và ở vài nước, có tính năng cụ thể đã được cấp phép như thiết bị y tế cho những mục đích xác định. Mẫu mình đang đeo có thuộc diện đó ở Việt Nam hay không thì phải hỏi hãng và bác sĩ. Dù thế nào, một cảnh báo là lý do để đặt lịch khám, không phải là chẩn đoán.
Sai lầm theo chiều ngược lại cũng nguy hiểm không kém. Đau ngực, khó thở, ngất, yếu đột ngột một bên người hay lú lẫn cần cấp cứu ngay, đồng hồ hiện gì cũng vậy. Gọi 115 khi khẩn cấp. Đừng tốn những phút quý giá để ngồi đo.
Nếu đang có bệnh được chẩn đoán, hãy hỏi bác sĩ xem thiết bị đeo có ích cho mình không và nên để ý chỉ số nào. Có bác sĩ hoan nghênh số liệu xu hướng từ đồng hồ; có người muốn số đo từ thiết bị y tế đã kiểm định như máy đo huyết áp hay máy đo ôxy kẹp ngón.
Ai thấy dữ liệu sức khoẻ của mình, và giới hạn bằng cách nào
Đám mây của hãng. Phần lớn đồng hồ đồng bộ dữ liệu lên máy chủ công ty. Đọc xem lưu gì, lưu ở đâu, và mình xoá được không.
Các app liên kết. App thể dục, ăn kiêng, bảo hiểm có thể xin quyền truy cập. Chỉ cho đúng phần mỗi app thật sự cần, và vài tháng rà lại một lần.
Tài khoản gia đình dùng chung. Người nhà xem được bảng điều khiển là xem được giờ ngủ, vị trí các buổi tập và dữ liệu tim. Bảo đảm đó là điều mình muốn.
Bản đồ buổi tập. Lộ trình GPS bắt đầu và kết thúc ở nhà sẽ lộ chỗ ở. Dùng vùng riêng tư hoặc để lộ trình ở chế độ riêng.
Chương trình của công ty hay bảo hiểm. Chương trình sức khoẻ thưởng cho việc chia sẻ dữ liệu có thể có ích, nhưng phải hiểu chia sẻ gì và rút ra có bị thiệt không.
Thiết bị bị mất hay bán lại. Gỡ đồng hồ khỏi tài khoản và khôi phục cài đặt gốc trước khi bán. Mất đồng hồ thì báo qua app nếu app hỗ trợ.
Bảo mật tài khoản. Dùng mật khẩu mạnh và đăng nhập hai lớp cho tài khoản sức khoẻ, vì nó chứa thông tin rất riêng tư.
Câu hỏi thường gặp
Đồng hồ thông minh có phát hiện được nhồi máu cơ tim không?
Không nên dựa vào đồng hồ tiêu dùng nào để phát hiện nhồi máu cơ tim. Đau ngực, khó thở hay yếu đột ngột cần cấp cứu: gọi 115 ngay.
Vì sao đồng hồ báo ôxy máu thấp ban đêm?
Số đo ban đêm hay bị ảnh hưởng bởi tư thế ngủ, dây lỏng và máu tới cổ tay giảm. Nếu số thấp lặp lại, hoặc mình ngáy to, ngủ dậy vẫn mệt hay hụt hơi, hãy hỏi bác sĩ.
Điểm giấc ngủ có chính xác không?
Tổng thời gian ngủ khá sát với đa số người, nhưng các giai đoạn ngủ nông, ngủ sâu, REM là ước tính từ cử động và nhịp tim. Dùng để nhận ra thói quen, không dùng để chẩn đoán bệnh về giấc ngủ.
Có nên đưa dữ liệu đồng hồ cho bác sĩ xem?
Bản tóm tắt xu hướng có thể là bối cảnh hữu ích, nhất là nhịp tim lúc nghỉ hay mức vận động. Hỏi bác sĩ cái gì có ích; họ có thể muốn số đo từ thiết bị y tế đã kiểm định.
Dữ liệu sức khoẻ từ đồng hồ có được bảo vệ không?
Tuỳ chính sách của hãng và các app mình kết nối. Xem lại cài đặt riêng tư, hạn chế quyền cho bên thứ ba và bảo vệ tài khoản bằng đăng nhập hai lớp.
