Đừng dán vào chatbot AI công cộng bất cứ thứ gì mà mình thấy không yên tâm nếu nó nằm trên máy chủ của người khác: dữ liệu cá nhân của khách, số căn cước, số tài khoản, mật khẩu và khoá truy cập, số liệu tài chính chưa công bố, hợp đồng đang đàm phán, hay chuyện riêng của đồng nghiệp. Những gì mình gõ có thể được ghi lại, được người rà soát an toàn xem, được lưu một thời gian, và ở một số sản phẩm còn được dùng để cải thiện mô hình đời sau nếu mình không tắt. Thói quen an toàn là xoá hoặc thay chi tiết nhạy cảm trước khi dán, và dùng công cụ đã được tổ chức duyệt cho việc mật.
Như thế không có nghĩa là tránh AI. Phần lớn việc văn phòng hữu ích vẫn chạy tốt khi tên thật được thay bằng “Khách A” và con số được làm tròn. Đó là lý do để hiểu chữ mình gõ đi đâu sau khi bấm gửi, cài đặt nào đáng để ý, và vì sao tài khoản cá nhân miễn phí với tài khoản do công ty quản lý có thể đối xử rất khác với cùng một tin nhắn.
Bấm gửi xong, chữ của mình đi đâu?
Tin nhắn của mình được gửi tới máy chủ của nhà cung cấp, nơi mô hình chạy. Muốn trả lời thì hệ thống phải thấy toàn bộ nội dung, nên về mặt kỹ thuật nhà cung cấp đọc được. Sau đó chuyện gì xảy ra tuỳ sản phẩm và cài đặt, và có thể đổi khi điều khoản cập nhật, nên câu trả lời thành thật là: xem chính sách hiện hành của công cụ mình đang dùng.
Ở nhiều sản phẩm cho người dùng cá nhân, cuộc trò chuyện được lưu trong lịch sử để mình mở lại. Một số nhà cung cấp giữ tin nhắn thêm một thời gian để giám sát lạm dụng, kể cả khi mình đã xoá khỏi giao diện. Một số mặc định dùng hội thoại của tài khoản cá nhân để huấn luyện mô hình sau, có tuỳ chọn để tắt. Gói doanh nghiệp thường cam kết không huấn luyện trên dữ liệu của mình và cho quyền kiểm soát chặt hơn, nhưng nên đọc điều khoản thật thay vì đoán.
Còn có con người trong vòng xử lý. Đội an toàn có thể xem một phần hội thoại bị hệ thống tự động gắn cờ. Việc đó hợp lý để chống lạm dụng, nhưng nghĩa là giả định “chỉ có máy đọc” không an toàn.
Rủi ro phía mình và AI cài sẵn trong ứng dụng hằng ngày
Rồi tới phía mình. Lịch sử trò chuyện đồng bộ nhiều thiết bị thì ai cầm chiếc điện thoại chưa khoá cũng đọc được. Đường link chia sẻ cuộc trò chuyện có thể bị chuyển tiếp. Tiện ích trình duyệt hứa “nâng cấp” chatbot có thể đọc mọi thứ trên trang. Rò rỉ hay xảy ra ở những điểm bình thường như vậy, chứ không cần một vụ hack ly kỳ.
Cuối cùng, tính năng AI giờ nằm sẵn trong email, bộ phần mềm văn phòng, ứng dụng nhắn tin. Công cụ đề nghị tóm tắt hộp thư tức là nó đang đọc hộp thư. Bật những tính năng này cho tài khoản công ty là quyết định của người quản lý dữ liệu, không chỉ của từng người dùng.
Thứ gì tuyệt đối không dán vào chatbot công cộng?
Thông tin định danh của khách hoặc nhân viên. Họ tên kèm số căn cước, số điện thoại, địa chỉ nhà, ngày sinh, tình trạng sức khoẻ. Việt Nam có quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân; nên hỏi luật sư hoặc người phụ trách pháp chế xem áp dụng thế nào cho việc dùng AI.
Mật khẩu, khoá API, mã truy cập. Nhiều người dán nhật ký lỗi hay tệp cấu hình có chứa khoá bí mật mà không để ý. Khoá nào đã lỡ dán thì coi như lộ và đổi ngay.
Thông tin ngân hàng, thẻ. Số tài khoản, số thẻ, ảnh chụp giao dịch có số dư. Không việc gì cần tới chúng.
Thông tin tài chính chưa công bố. Kết quả kinh doanh dự thảo, kế hoạch giá, hồ sơ thầu, bảng lương. Lộ những thứ này có thể gây hại cho công ty, với công ty niêm yết còn có thể dính vấn đề pháp lý.
Hợp đồng đang đàm phán. Điều khoản, bên đối tác, giới hạn nhượng bộ chính là thứ đối thủ muốn biết. Xoá tên và số, hoặc dùng công cụ đã được duyệt.
Mã nguồn và chi tiết hệ thống nội bộ. Mã độc quyền và sơ đồ mạng có thể giúp kẻ tấn công. Nhiều công ty cấm riêng chuyện này; làm theo quy định nơi mình làm.
Tin nhắn riêng của người khác. Dán đoạn chat riêng của đồng nghiệp hay khách để “hỏi AI trả lời sao” là chia sẻ lời của họ khi chưa được đồng ý. Tự kể lại tình huống bằng lời của mình thì hơn.
Bất cứ thứ gì nằm trong thoả thuận bảo mật. Đã ký NDA với đối tác thì tải tài liệu của họ lên một dịch vụ bên ngoài có thể là vi phạm, bất kể chính sách của nhà cung cấp AI nói gì.
Ẩn danh tài liệu trước khi đưa cho AI thế nào?
Năm phút làm theo các bước này giữ được phần lớn giá trị mà bỏ được phần lớn rủi ro.
- Xác định AI thực sự cần gì. Muốn chỉnh giọng thư trả lời khiếu nại thì nó cần nội dung khiếu nại và bản nháp của mình, không cần số điện thoại hay lịch sử mua hàng của khách.
- Thay tên bằng vai. Dùng “Khách A”, “Nhà cung cấp B”, “giám đốc bên mình”. Giữ một bảng đối chiếu riêng ở máy mình nếu cần điền tên lại sau.
- Làm tròn hoặc đổi tỉ lệ con số. Việc chỉ liên quan bố cục hay câu chữ thì thay số thật bằng số làm tròn hoặc số giả cùng cỡ.
- Gỡ dữ liệu ẩn. Tệp có thể mang tên tác giả, bình luận, lịch sử sửa, siêu dữ liệu. Chỉ chép phần chữ cần thiết sang một tài liệu sạch.
- Bỏ ảnh chụp màn hình lẫn chi tiết thừa. Ảnh chụp một email thường lộ luôn tiêu đề thư khác, tên người, thông báo. Cắt sát hoặc gõ lại.
- Điền chi tiết thật ở ngoài. Có bản chữ đã chỉnh rồi thì tự điền lại tên, số thật vào tài liệu của mình, ngay trên máy mình.
Việc mà thật sự cần tới chi tiết mật thì đó là dấu hiệu nên dùng công cụ được công ty duyệt, có thoả thuận dữ liệu đàng hoàng, hoặc đừng dùng AI cho việc đó.
Cài đặt và thói quen đáng bỏ năm phút hôm nay
Xem mục huấn luyện. Vào phần quyền riêng tư hoặc kiểm soát dữ liệu của công cụ AI, tìm tuỳ chọn dùng hội thoại để cải thiện mô hình, rồi quyết định có chủ đích.
Dọn lịch sử trò chuyện. Xoá các cuộc trò chuyện cũ có thứ mình không muốn giữ, biết rằng nhà cung cấp có thể vẫn lưu bản sao thêm một thời gian.
Tách tài khoản công việc. Để việc riêng và việc công ra hai nơi, tốt nhất là tài khoản do công ty quản lý nếu có.
Bật xác thực hai lớp. Lịch sử AI có thể chứa rất nhiều điều về mình. Bảo vệ tài khoản này như bảo vệ email.
Cẩn thận với link chia sẻ. Link chia sẻ cuộc trò chuyện có thể ai có link cũng xem được. Được thì chép một đoạn trích ra gửi thay vì gửi link.
Rà tiện ích trình duyệt. Gỡ tiện ích không cần, nhất là loại đọc nội dung trang trên các trang AI.
Hỏi bộ phận IT trước khi nối dữ liệu công ty. Plugin và kết nối gắn AI vào email, ổ lưu trữ hay phần mềm quản lý khách hàng nên được người quản trị hệ thống đó duyệt.
Lỡ dán nhầm thì xử lý sớm. Xoá cuộc trò chuyện, đổi mật khẩu hoặc khoá đã lộ, báo quản lý hoặc IT để họ đánh giá rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Xoá cuộc trò chuyện có xoá khỏi máy chủ nhà cung cấp không?
Nó biến khỏi giao diện của mình, nhưng nhà cung cấp có thể giữ bản sao một thời gian vì lý do an toàn hoặc pháp lý. Xem mục lưu giữ dữ liệu trong chính sách hiện hành để biết quy định cụ thể.
Gói AI trả phí có mặc nhiên riêng tư không?
Không mặc nhiên. Gói doanh nghiệp thường cam kết chặt hơn, nhưng gói trả phí cá nhân có thể theo cùng quy tắc dữ liệu như bản miễn phí. Đọc điều khoản của đúng gói mình dùng.
Tải hợp đồng lên cho AI rà có an toàn không?
Chỉ khi công cụ được duyệt cho tài liệu mật và điều khoản bảo mật của hợp đồng cho phép. Không thì xoá tên và số, và nhờ luật sư rà mọi thứ mình sắp ký.
Công cụ AI có làm lộ dữ liệu của mình cho người khác không?
Lộ trực tiếp giữa người dùng hiếm gặp nhưng lỗi kiểu đó từng xảy ra trong ngành, và dữ liệu dùng để huấn luyện về nguyên tắc có thể ảnh hưởng tới đầu ra về sau. Dữ liệu an toàn nhất là dữ liệu mình chưa từng dán vào.
Công ty có cần quy định dùng AI không?
Nhân viên đã dùng AI thì cần, dù chỉ một trang: công cụ được phép, loại dữ liệu cấm, hỏi ai, lỡ sai thì làm gì. Cách này hiệu quả hơn một lệnh cấm im lặng mà ai cũng lờ đi.
Lỡ dán dữ liệu cá nhân của khách rồi thì sao?
Xoá cuộc trò chuyện, báo quản lý hoặc người phụ trách bảo vệ dữ liệu, và làm theo quy trình xử lý sự cố của công ty. Tuỳ loại dữ liệu mà có thể phát sinh nghĩa vụ thông báo, nên hỏi ý kiến pháp lý.
